Twee minuten

We zijn in Shakhvorostivka, een klein dorpje in het bos op 2 uur rijden van Kyiv. We komen er regelmatig, om voedselpakketten te brengen en uit te delen. De mensen die we ontmoeten zijn meestal oud. En arm. Dat waren ze vóór de oorlog ook al, maar sindsdien is alles zwaarder geworden. Er was weinig, maar ze hadden elkaar. Door de oorlog is zelfs dat weggenomen. Gezinnen zijn uit elkaar getrokken. De oude mensen missen hun kinderen. Ze zijn gevlucht. Zonen vechten of zijn gestorven. Het materiële tekort maakt steeds vaker plaats voor een emotionele leegte. Het opvullen van die leegte is moeilijk, dat kan enkel met een beetje aandacht. Een arm om de schouder, een grapje, een glimlach.

We delen, samen met een contactpersoon, 88 pakketten uit. Ze spreekt geen Engels en we hebben geen tolk mee, waardoor de ontmoetingen kort zijn en de gesprekken feitelijk blijven. Jammer. Het geven van een voedselpakket zonder ontmoeting of bemoediging voelt leeg. Heel soms vang ik wat verhalen op. Zo ontmoeten we een man wiens tenen eraf zijn gevroren tijdens zijn periode in de gevangenis, een vrouw die niet meer van bed weg kan omdat ze hartproblemen heeft en smeekt om medicijnen, een oud echtpaar dat niet meer buiten komt en hun behoefte letterlijk uit het raam doet en een vrouw die in huilen uitbarst omdat ze vertelt dat ze haar zoon, die aan het front vecht, al 2 weken niet heeft kunnen bereiken. Het is vervelend om haar verhaal aan te horen en er verder niks mee te kunnen. Ik houd het verhaal in mijn achterhoofd, in de hoop dat het later alsnog woorden krijgt.

We slapen bij de moeder van onze contactpersoon. Ook zij spreekt geen woord Engels, maar ze kent ons, en dat is genoeg. Ze is een stevige, opgewekte vrouw die veel lacht. In het dorp is ze meer dan alleen moeder van één gezin; ze is een soort moeder voor iedereen. Wanneer we pakketten uitdelen, komen mensen die nog mobiel zijn naar haar huis om er een op te halen. Zij zet thee, houdt overzicht, zorgt voor de sfeer. De taalbarrière is in dit dorp groter dan op andere plekken. Er wonen bijna alleen nog ouderen, en er is niemand die kan vertalen. Ik moet denken aan een eerdere reis, toen we in dit dorp schoenendozen uitdeelden op de basisschool. Er zou een Engels docente aanwezig zijn, dus dat moest goedkomen. Toen de docent ons vervolgens begroete met een opgewekte ‘bonjour’, wisten we genoeg. Het gaat wel vaker fout: afgelopen weekend vroeg ik iemand met Google Translate hoeveel spullen hij mee kon nemen tijdens zijn vlucht. Zijn antwoord: ik heb helemaal geen vliegtuig.

Dag twee in Shakhvorostivka. We willen opnieuw pakketten inpakken en uitdelen, maar die ochtend bereikt ons verschrikkelijk nieuws. In een dorp verderop, waar we later die dag voedselpakketten zouden uitdelen, is die nacht een huis volledig afgebrand. Binnen waren drie kinderen. De moeder en twee van hen zijn overleden en geïdentificeerd. Het derde kind is nog niet gevonden. Over de vader is niets bekend. Ook de oorzaak van de brand blijft onduidelijk. Terwijl we het verhalen aanhoren en stilvallen, gaat de telefoon. We horen dat er een grote aanval op een stad in de buurt plaatsvindt. Het besluit is snel genomen: vandaag doen we het rustiger aan.

Nu we geen plannen meer hebben, vraag ik onze contactpersoon of we de vrouw van gisteren kunnen bezoeken — de vrouw die huilde om haar zoon aan het front, die ze al twee weken niet had kunnen spreken. Haar verhaal laat me niet los. Niet alleen omdat het aangrijpend is, maar omdat ik vermoed dat ze het nergens kwijt kan. Journalisten reizen door Oekraïne, van stad naar stad, met een focus op het front. Ik begrijp het wel, maar ik weet ook dat je daardoor veel verhalen voorbijrijdt. Juist hier, ver weg van snelwegen en camera’s, wordt de oorlog in stilte geleefd.

We lopen naar het huis en kloppen aan. Ik ben benieuwd hoe ze zal reageren, en of ze haar verhaal kan en wil delen. Ze is blij ons te zien, maar de sfeer slaat al snel om. Gisteravond werd ze gebeld door haar zoon. Het gesprek duurde twee minuten. Hij vertelde dat hij leeft, dat hij druk aan het werk is. Waar hij vecht, mag hij niet zeggen.

Ze vertelt ook over de man van haar dochter, die eveneens vecht. Terwijl ze praat, begint ze te trillen. Net als ik het gesprek een andere richting wil geven, neemt zij zelf de regie. Ze bedankt ons dat we zijn gekomen. Zegt dat ze zich heel alleen voelt. Ze pakt mijn hand vast en laat die pas na een tijdje los. We zeggen niets. We kijken elkaar recht in de ogen aan. Dat is genoeg.

Onderweg terug naar het huis van onze contactpersoon gaat de telefoon. Het is haar zus. Ze werkt samen met de vader van het gezin waarvan het huis is afgebrand. Er zijn meer details bekend.

Toen de moeder het vuur ontdekte, bracht ze haar jongste zoon van twee, met wie ze in één kamer sliep, naar buiten. Ze legde hem in de sneeuw. Daarna ging ze terug om haar twee dochters van vier en vijf te redden. Dat lukte niet meer. Ze kwamen alle drie om. De vader had nachtdienst, samen met de zus van onze contactpersoon, en was dus niet aanwezig. Hij kan het niet bevatten. Hij schreeuwt tegen iedereen die hij tegenkomt dat hij zijn vrouw wil bellen. Het gezin van vijf is in één nacht teruggebracht tot twee. Dit land is kapot. Uitgeput. Besmet door angst. Bespuugd door geweld.

We vervolgen onze weg in stilte. Wanneer we thuiskomen, rennen de zonen van onze contactpersoon ons tegemoet. Ze zijn blij dat hun moeder weer thuis is.